Z tego artykułu dowiesz się:

• Kiedy komornik ma prawo zająć samochód i jaka jest podstawa prawna.
• Jak krok po kroku wygląda procedura zajęcia pojazdu w praktyce.
• Czy komornik musi fizycznie zabrać auto, czy może je zostawić pod dozorem dłużnika.
• Jakie są prawa i obowiązki dłużnika podczas zajęcia.
• Co dzieje się z samochodem po zajęciu i jak wygląda droga do licytacji.

Widmo utraty samochodu bywa jednym z najbardziej stresujących elementów egzekucji komorniczej. Dla wielu osób pojazd jest niezbędny do codziennego funkcjonowania, dojazdów do pracy czy transportu rodziny. Proces ten jest jednak obwarowany ścisłymi przepisami prawa, a komornik nie działa na własną rękę. Zrozumienie, jak wygląda zajęcie samochodu przez komornika, pozwala lepiej przygotować się na tę sytuację i świadomie korzystać ze swoich praw.

Jak wygląda zajęcie samochodu przez komornika – procedura, prawa i obowiązki

Kiedy komornik może zająć samochód? Podstawy prawne

Zajęcie pojazdu nie jest pierwszą czynnością w procesie windykacji i nigdy nie dzieje się „z zaskoczenia” w sensie prawnym. Aby komornik mógł w ogóle rozpocząć egzekucję z majątku, musi działać na wniosek wierzyciela i posiadać określony dokument.

Niezbędny tytuł wykonawczy

Fundamentem działania komornika jest tytuł wykonawczy. Najczęściej jest to prawomocny nakaz zapłaty lub wyrok sądu, zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Oznacza to, że sprawa długu została już rozstrzygnięta sądownie (dłużnik miał szansę się bronić), a wierzyciel uzyskał prawo do przymusowego odzyskania swoich pieniędzy. Komornik jest jedynie organem wykonawczym tej decyzji.

Ustalenie składników majątku

Komornik, działając na wniosek wierzyciela, ma obowiązek ustalić, jaki majątek posiada dłużnik. W przypadku pojazdów, najprostszym sposobem jest wysłanie zapytania do CEPiK (Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców). System ten natychmiast ujawnia wszystkie pojazdy zarejestrowane na dłużnika. Informacje mogą też pochodzić z wywiadu terenowego (np. od sąsiadów) lub z oświadczenia samego dłużnika.

Zajęcie auta a jego wartość

Komornik ma prawo zająć pojazd niezależnie od jego wartości w stosunku do długu. Może zająć samochód wart 5 000 zł przy długu 100 000 zł (jako częściową spłatę), jak również auto warte 100 000 zł przy długu 5 000 zł. W tym drugim przypadku, po sprzedaży pojazdu i zaspokojeniu wierzyciela oraz kosztów egzekucji, pozostała nadwyżka jest zwracana dłużnikowi.

Jak wygląda zajęcie samochodu przez komornika – przebieg czynności krok po kroku

To właśnie ten moment budzi najwięcej obaw. Jak wygląda zajęcie samochodu przez komornika w praktyce? Procedura jest sformalizowana i składa się z kilku następujących po sobie kroków.

Krok 1 – Ustalenie miejsca postoju i rozpoczęcie czynności

Komornik ma prawo dokonać zajęcia wszędzie tam, gdzie znajduje się pojazd. Może to być:

• adres zamieszkania dłużnika (posesja, garaż, parking pod blokiem),
• miejsce pracy,
• parking publiczny,
• a nawet droga, jeśli tam zostanie zlokalizowany pojazd.

Jeśli komornik spodziewa się oporu ze strony dłużnika lub osób trzecich, ma prawo wezwać na miejsce asystę policji.

Krok 2 – Protokół zajęcia ruchomości

To absolutnie kluczowy dokument całej operacji. Komornik nie może po prostu „wziąć” auta. Musi sporządzić na miejscu protokół zajęcia, który jest oficjalnym potwierdzeniem tej czynności. Protokół ten zawiera:

• dokładną identyfikację pojazdu: markę, model, numer VIN, numer rejestracyjny,
• wskazanie tytułu wykonawczego (podstawy prawnej),
• wstępne oszacowanie wartości pojazdu (to nie jest jeszcze wycena biegłego),
• podpis komornika i dłużnika (jeśli jest obecny).

Krok 3 – Oznaczenie pojazdu

Aby zajęcie było skuteczne wobec osób trzecich (np. potencjalnych kupców), komornik musi je ujawnić. Najczęściej odbywa się to poprzez umieszczenie na pojeździe naklejki lub specjalnego obwieszczenia informującego o zajęciu komorniczym. Zazwyczaj trafia ona na dobrze widoczną szybę.

Krok 4 – Wezwanie do wydania dokumentów

W protokole zajęcia (lub w osobnym wezwaniu) komornik zażąda od dłużnika wydania dowodu rejestracyjnego, karty pojazdu (jeśli była wydana) oraz kluczyków. Odmowa ich wydania jest bezcelowa i może skutkować nałożeniem na dłużnika grzywny przez komornika, a także upoważnia go do przymusowego otwarcia pojazdu (np. przez ślusarza) na koszt dłużnika.

Co dzieje się z autem bezpośrednio po zajęciu? Dozór nad pojazdem

Wiele osób myśli, że to, jak wygląda zajęcie samochodu przez komornika, zawsze kończy się natychmiastowym odholowaniem auta. W rzeczywistości są dwa scenariusze.

Pozostawienie auta pod dozorem dłużnika

Jest to najczęstsza praktyka, szczególnie gdy dłużnik współpracuje, a wartość pojazdu nie jest astronomiczna. Komornik, dokonując zajęcia, jednocześnie ustanawia dłużnika „dozorcą” zajętej ruchomości. Co to oznacza w praktyce?

• Dłużnik staje się odpowiedzialny za stan techniczny pojazdu.
• Obowiązuje go kategoryczny zakaz rozporządzania pojazdem: nie wolno go sprzedać, darować, ukryć ani obciążać (np. zastawem).
• Czy można nim jeździć? Zasadniczo nie. Komornik odbiera dowód rejestracyjny. Użytkowanie zajętego pojazdu bez zgody komornika jest złamaniem dozoru i może rodzić odpowiedzialność karną. W wyjątkowych sytuacjach (np. gdy auto jest niezbędne do dojazdów do pracy) można wnioskować do komornika o zgodę na ograniczone użytkowanie.

Odebranie pojazdu i parking depozytowy

Komornik decyduje się na fizyczne odebranie samochodu i odholowanie go na strzeżony parking depozytowy (często policyjny lub komercyjny), gdy:

• istnieje realne ryzyko, że dłużnik ukryje lub uszkodzi pojazd,
• dłużnik odmawia współpracy (np. nie chce wydać kluczyków),
• wartość pojazdu jest bardzo wysoka,
• pojazd jest zaparkowany w miejscu, gdzie nie może pozostać.

Komornik wzywa wówczas lawetę. Należy pamiętać, że wszystkie koszty holowania i postoju na parkingu depozytowym obciążają dłużnika i są doliczane do egzekwowanego długu.

Prawa i obowiązki dłużnika podczas zajęcia

Podczas czynności komorniczych dłużnik nie jest pozbawiony wszelkich praw. Ma jednak także konkretne obowiązki.

Co dłużnik musi zrobić?

• Umożliwić komornikowi wykonanie czynności (np. otworzyć bramę, garaż).
• Na żądanie komornika złożyć wyjaśnienia dotyczące majątku.
• Wydać żądane dokumenty (dowód rejestracyjny, kluczyki), jeśli zapadnie taka decyzja.
• Stosować się do zasad dozoru, jeśli auto zostało pod nim pozostawione.

Jakie prawa ma dłużnik?

• Prawo do obecności przy czynnościach i otrzymania kopii protokołu zajęcia.
• Prawo do wglądu w tytuł wykonawczy (podstawę egzekucji).
• Prawo do wniesienia skargi na czynności komornika do sądu rejonowego (jeśli uważa, że komornik naruszył procedury, np. zajął auto nienależące do niego).

Wyjątki – kiedy komornik nie może zająć samochodu?

Istnieją sytuacje, choć nieliczne, gdy egzekucja z pojazdu jest wyłączona lub ograniczona.

Samochód niezbędny do pracy lub rehabilitacji

Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego chronią przedmioty niezbędne dłużnikowi do pracy zarobkowej lub osobistego użytku. Jest to jednak bardzo wąska kategoria. Jeśli dłużnik jest np. przedstawicielem handlowym, ale nie prowadzi działalności gospodarczej (pracuje na etacie), komornik może zająć auto, argumentując, że dłużnik może korzystać z komunikacji publicznej.

Ochrona jest silniejsza, gdy:

• dłużnik prowadzi działalność gospodarczą (np. jako taksówkarz lub instruktor nauki jazdy) i auto jest bezpośrednim narzędziem tej pracy (wyłączenie to nie dotyczy jednak egzekucji alimentów lub należności budżetowych).
• pojazd jest specjalistycznie przystosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej i służy jej do rehabilitacji lub przemieszczania się.

Pojazd niebędący własnością dłużnika

To, jak wygląda zajęcie samochodu przez komornika, komplikuje się, gdy auto nie jest wyłączną własnością dłużnika.

• Leasing: Samochód w leasingu operacyjnym jest własnością firmy leasingowej. Komornik dłużnika-leasingobiorcy nie może go zająć.
• Kredyt z przewłaszczeniem: Jeśli auto jest zabezpieczone przewłaszczeniem na rzecz banku (co jest częste przy kredytach samochodowych), jego właścicielem do czasu spłaty jest bank. Komornik również go nie zajmie.
• Współwłasność: Jeśli auto ma współwłaściciela (np. żonę, brata), komornik może zająć udział dłużnika w tym pojeździe i skierować go na licytację.

Co dalej? Droga od zajęcia do licytacji

Samo zajęcie to dopiero początek procedury sprzedaży. Dłużnik wciąż ma czas na działanie.

Wycena przez biegłego rzeczoznawcę

Po zajęciu komornik zleca biegłemu rzeczoznawcy sporządzenie operatu szacunkowego. To właśnie ta wycena, a nie wstępne szacowanie komornika, określa realną wartość rynkową pojazdu, która będzie podstawą do ustalenia ceny wywoławczej na licytacji.

Pierwsza i druga licytacja komornicza

Komornik ogłasza termin licytacji publicznej (obecnie najczęściej w formie elektronicznej przez system e-licytacje).

• Pierwsza licytacja: Cena wywoławcza wynosi 3/4 (75%) wartości oszacowanej przez biegłego.
• Druga licytacja: Jeśli pierwsza się nie powiedzie, cena wywoławcza spada do 1/2 (50%) wartości oszacowanej.

To ostatni moment, aby dłużnik spłacił zadłużenie (wraz z kosztami komorniczymi) i anulował licytację, odzyskując pojazd.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

H3: Czy komornik może zająć auto w leasingu lub na kredyt? W przypadku leasingu operacyjnego – nie, ponieważ auto jest własnością leasingodawcy. W przypadku kredytu samochodowego – zazwyczaj nie, jeśli bank zabezpieczył się przewłaszczeniem na pojeździe (jest jego właścicielem w dowodzie rejestracyjnym). Komornik może jednak zająć prawo dłużnika do wykupu auta po zakończeniu umowy.

H3: Jak wygląda zajęcie samochodu przez komornika, gdy jestem współwłaścicielem? Komornik nie może zająć całego samochodu, ale może zająć udział dłużnika (np. 1/2). Następnie ten udział jest licytowany. W praktyce jest to trudne do sprzedaży, ale możliwe.

H3: Czy komornik może otworzyć garaż lub siłą wejść na posesję? Tak. Jeśli dłużnik odmawia otwarcia lub jest nieobecny, komornik ma prawo zarządzić przymusowe otwarcie bramy, garażu czy drzwi do domu, aby dokonać zajęcia. Musi to jednak zrobić w obecności świadków (często policji) i ślusarza.

H3: Czy komornik może zająć samochód za długi małżonka? To zależy od ustroju majątkowego. Jeśli panuje wspólność majątkowa, a dług powstał w trakcie jej trwania za zgodą drugiego małżonka, komornik może prowadzić egzekucję z majątku wspólnego, w tym z samochodu. Jeśli jest rozdzielność majątkowa (intercyza), a auto należy do majątku osobistego małżonka niedłużnika, zajęcie jest niemożliwe.

Podsumowanie – jak uniknąć zajęcia?

To, jak wygląda zajęcie samochodu przez komornika, jest procesem sformalizowanym, ale dla dłużnika zawsze bardzo dotkliwym. Kluczem do uniknięcia tego scenariusza jest prewencja. Najlepszą metodą obrony jest aktywne działanie na znacznie wcześniejszym etapie: negocjacje z wierzycielem, próby zawarcia ugody lub spłata zadłużenia jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu i egzekucji. Gdy komornik puka do drzwi, pole manewru staje się bardzo ograniczone.